— Hoofdstuk II —
Klinieken
Wie biedt wat aan, onder welke voorwaarden, en met welke wachttijd.
Het Nederlandse genderzorglandschap is twee decennia lang gedomineerd door één centrum — het VUmc, nu Amsterdam UMC. Inmiddels bieden ook het UMCG (Groningen) en het Radboudumc (Nijmegen) genderzorg, en is een aantal vrijgevestigde aanbieders erbij gekomen om de wachttijden te helpen verkorten. Die wachttijden zijn bij de academische centra nog altijd lang.
Klinieken verschillen in doelgroep (kind, jeugd, volwassen), in protocol (Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg of een afwijkende variant), in financiering (basisverzekering of zelfbetalend) en in welke chirurgie ze zelf doen of uitbesteden. Wat ze gemeen hebben: vrijwel allemaal werken ze met een intake-diagnostiek-fase voordat hormonen of operaties op tafel komen. Wat verschilt: hoe diep die fase is, of een second opinion mogelijk is, en hoe ze omgaan met comorbiditeit (autisme, eetstoornis, trauma, depressie).
Academische genderpoli's
Amsterdam UMC — KZcG
Kennis- en Zorgcentrum voor Genderdysforie (locatie De Boelelaan, voorheen VUmc). Het oudste en grootste centrum van Nederland.
Doelgroep: kinderen, jongeren en volwassenen.
Bekend om: het Dutch Protocol (puberteitsblokkers vanaf Tanner 2, hormonen vanaf circa 16, chirurgie vanaf 18) — internationaal lang de standaard.
Wachttijd intake: lang.
Chirurgie: Amsterdam UMC voert ook genitale chirurgie uit, waaronder vaginoplastiek en phalloplastiek.
Het volledige dossier over het Dutch Protocol — oorsprong, evaluaties en kritiek — staat op dutchprotocol.nl.
UMCG — Centrum Genderdysforie
Universitair Medisch Centrum Groningen. Tweede academische genderpoli van Nederland.
Doelgroep: jongeren en volwassenen.
Bekend om: eigen multidisciplinair team.
Radboudumc — kind en jeugd
Radboud Universitair Medisch Centrum, Nijmegen. Een van de centra die hormoonbehandeling aan minderjarigen bieden.
Doelgroep: kinderen en jongeren.
Bekend om: het Expertisecentrum Geslacht & Gender, dat ook hormoonbehandeling aan minderjarigen biedt.
Algemene ziekenhuizen met genderzorg
Zaans Medisch Centrum
Niet-academisch ziekenhuis met een genderteam.
Doelgroep: jongeren en volwassenen.
Bekend om: hormoonbehandeling ook voor jongeren, vergoeding via basisverzekering.
Verwijzing en intake — hoe werkt het?
Voor elk traject in Nederland geldt: je begint bij de huisarts. Die schrijft een verwijsbrief naar een genderpoli of vrijgevestigde aanbieder. Daar volgt een intake, gevolgd door een diagnostiekfase van meerdere gesprekken. Pas daarna komen hormonen of operaties op tafel. De details staan beschreven in de gidshoofdstukken IV (huisarts), V (verwijzing), VI (intake) en VII (diagnose).