— Hoofdstuk IV —
Risico's
Wat de bijsluiters wel zeggen en wat de voorlichting bij klinieken systematisch onderbelicht.
Iedere medische ingreep heeft risico's. Bij genderzorg is een aantal van die risico's bijzonder: ze zijn deels onomkeerbaar (fertiliteit, botdichtheid, tepelsensatie, stem), ze ontstaan pas jaren tot decennia na de behandeling (hart- en vaatziekten op testosteron, prolactinoom op oestrogeen, kanker in achterblijvend weefsel), en ze vragen levenslange controle. In de Cass Review (2024), de SBU-rapporten (2019, 2022) en de NICE-evidence-reviews (2020) is het bewijs voor de baten van hormonen en blokkers bij minderjarigen als zwak beoordeeld — wat de risico-baten-afweging anders maakt dan in voorlichtingsmateriaal vaak wordt voorgesteld.
Op deze pagina staan de bekende risico's per behandeling. Elke risico-pagina verwijst naar primaire literatuur (bijsluiter, cohortstudies, internationale reviews) en benoemt wat de Nederlandse Kwaliteitsstandaard Transgenderzorg (2023) er over zegt. De pagina's zijn geschreven om informed consent mogelijk te maken — niet om een keuze te ontmoedigen of aan te moedigen.
Puberteitsblokkers
Botgezondheid
Verlaagde botdichtheid tijdens blokkergebruik — risico op osteoporose en fracturen later.
Fertiliteit
Vrijwel altijd onomkeerbaar als puberteitsblokkers worden gevolgd door cross-sex hormonen.
Hersenontwikkeling
Onbekend langetermijneffect op cognitieve en emotionele rijping in de puberteit.
Oestrogeen (MtV)
Trombose
Verhoogd risico op diepe veneuze trombose en longembolie, vooral bij oraal oestrogeen.
Leverbelasting
Enzymstijgingen en cholestase — periodieke controle van leverfunctie verplicht.
Prolactine
Hyperprolactinemie en risico op prolactinoom — hypofysetumor die levenslange controle vereist.
Testosteron (VtM)
Hart- en vaatziekten
Hematocriet, cholesterolprofiel, verhoogd risico op myocardinfarct op middellange termijn.
Lever
Enzymstijgingen en specifieke risico's bij orale alkylerende vormen.
Baarmoeder
Atrofie, doorbraakbloedingen en discussie over kankerrisico bij achtergebleven weefsel.
Chirurgie
Mastectomie — complicaties
Hematoom, infectie, asymmetrie, heroperaties — frequenties uit cohortstudies.
Mastectomie — sensatie
Tepelverlies en blijvende doofheid van borstwand — vrijwel onomkeerbaar.
Vaginoplastiek — complicaties
Stricturen, fistels, necrose en heroperaties — meerstapsoperatie in veel gevallen.
Vaginoplastiek — dilatatie
Levenslange verplichting tot dilatatie om de neovagina open te houden.
Phalloplastiek — complicaties
Hoogste complicatieprofiel van alle transitie-ingrepen — urethra-fistels, donorsite, meerdere heroperaties.
FFS — onomkeerbaar
Wat je niet terugkrijgt na gezichtsfeminisatie — bot is weg, weke delen liggen vast.
Orchidectomie
Chirurgische castratie — onomkeerbare hormoonafhankelijkheid en fertiliteitsverlies.
Hysterectomie / ovariëctomie
Chirurgische menopauze — abrupte hormoondaling, levenslange substitutie.
Lange termijn en spijt
Levenslange medische afhankelijkheid
Hormonen, controles, screening — wat zorg na transitie kost in tijd, geld en gezondheid.
Spijt
Cijfers, oorzaken en de tekortkomingen van het beschikbare onderzoek.
Detransitie
Terug stappen na medische transitie — wat omkeerbaar is en wat blijvend.