Oestrogeen en trombose
Oestrogeentherapie verhoogt de stollingsneiging van het bloed. Diep veneuze trombose en longembolie zijn de bekendste manifestaties. Het risico is dosis-, toedieningsweg- en leeftijdsafhankelijk.
Risicoschatting
- Amsterdam-cohort (Wierckx 2013, Getahun 2018): 2- tot 5-voudig verhoogd VTE-risico ten opzichte van mannen.
- Orale ethinylestradiol: hoogste risico — daarom niet meer aanbevolen.
- Transdermaal oestradiol (pleister/gel): laagste risico.
- Risico stijgt fors boven 40 jaar en bij rokers.
Wat de Endocrine Society adviseert
De richtlijn beveelt transdermaal oestradiol aan bij patiënten met verhoogd cardiovasculair risico of leeftijd boven 40 jaar. Roken stoppen is feitelijk vereiste, niet aanbeveling.
Monitoring
- Bloedonderzoek bij start: estradiolspiegel, lever, lipiden.
- Eerste jaar elke 3 maanden controle, daarna jaarlijks.
- Bij operatie: oestrogeen 2-4 weken stoppen ter preventie van postoperatieve trombose.
Wat dit betekent
Het verhoogde tromboserisico verdwijnt niet door dosisaanpassing alleen. Het is een levenslange risicofactor zolang oestrogeen wordt gebruikt — en oestrogeen na gonadectomie is feitelijk verplicht om botverlies te voorkomen.
Wat informed consent hier vereist
De Endocrine Society (2017) en de Cass Review (2024) noemen tromboserisico expliciet als prioritair gespreksonderwerp bij start van feminiserende hormoontherapie. Een serieus consent-gesprek bespreekt: absoluut risico (per 1000 patiëntjaren circa 5–10 versus 1–2 in mannelijke vergelijkingscohorten), interactie met roken (factor 5–10), met leeftijd boven 40, met persoonlijke of familiale trombosegeschiedenis (factor V Leiden, protrombine 20210A) en met immobilisatie rond operaties. Levine (2022) wijst erop dat informed-consent-routes vaak alleen "klein risico" zeggen zonder deze concrete multiplicatoren. Vraag schriftelijk: wat is mijn individuele risicoprofiel, en wordt voor mij standaard transdermaal of oraal voorgeschreven?
Kritiek op orale ethinylestradiol
Ondanks dat orale ethinylestradiol sinds 2010 internationaal als eerstelijnsroute is afgeraden vanwege het hoogste tromboserisico, wordt deze vorm via DIY-bronnen en sommige internationale klinieken nog steeds verstrekt. SBU (2022), NICE (2020) en de Endocrine Society zijn unaniem: transdermaal oestradiol is veiliger, ook bij jongere patiënten. Klinieken die ethinylestradiol nog voorschrijven of die geen onderscheid maken op risicoprofiel, voldoen niet aan de huidige standaard. Bij DIY ontbreekt monitoring volledig — een longembolie zonder waarschuwing in een DIY-traject is direct levensbedreigend.
Veelgestelde vragen
Absoluut 0,5–1% per jaar bij hoog-risico (oraal, roker, boven 40); 0,1–0,3% per jaar bij transdermaal en lage risicofactoren. Cumulatief over een leven aanzienlijk.
Ja — meestal 2–4 weken voor en na chirurgie, in overleg met endocrinoloog en chirurg.
Sterk afgeraden. Roken verhoogt ook bij transdermaal het basisrisico op cardiovasculair lijden en kanker.