Testosteron en hart- en vaatziekten

Testosteron in cross-sex dosering verhoogt het aantal rode bloedcellen, verlaagt HDL en kan op lange termijn het cardiovasculaire risico verhogen. De Amsterdam-data tonen verhoogde incidentie van myocardinfarct vergeleken met vrouwen.

Levenslange cardiovasculaire monitoring

Hematocriet >0,54: dosis verlagen of aderlating. Onbehandeld: verhoogd risico op trombose en CVA.

Bekende effecten

Hematocrietstijging bij vrijwel alle gebruikers; bij 5-10% boven veiligheidsgrens.
HDL-cholesterol daalt; LDL stijgt licht.
Nash e.a. (2019): hogere incidentie myocardinfarct in FtM-cohort vergeleken met cisgenderpopulatie.
Hypertensie: gemiddelde systolische stijging 5-10 mmHg.

Wat de richtlijn voorschrijft

Endocrine Society (2017) adviseert: hematocriet, lipiden, bloeddruk bij start, na 3 en 6 maanden, dan jaarlijks. Streefwaarde testosteron midden-mannelijk bereik; supranormale waarden vermijden.

Bijkomende risicofactoren

Roken vermenigvuldigt het effect op hart en bloedvaten.
Overgewicht en diabetes verhogen baseline-risico.
Slaapapneu wordt verergerd door testosteron.

Wat dit betekent op lange termijn

Cardiovasculair risicomanagement is bij testosterongebruik geen optie maar onderdeel van de behandeling. Wie het bloeddrukcheck of bloedonderzoek overslaat, neemt een blind risico.

Wat informed consent hier vereist

De Endocrine Society (2017) en de Cass Review (2024) noemen cardiovasculair risico als prioritair onderdeel van pre-start-voorlichting. Een serieus consent-gesprek bespreekt: hematocriet-monitoring elke 3 maanden in het eerste jaar (Nash 2019), HDL-daling van 5–10 mg/dl is regel, hypertensie bij 10–20% van gebruikers, verhoogd myocardinfarct-risico ten opzichte van cisgender vrouwen (Nash 2019, Getahun 2018), interactie met roken (factor 3–5), slaapapneu-verergering. Levine (2022) wijst erop dat veel informed-consent-routes alleen "hartfunctie wordt gecontroleerd" zeggen zonder concrete grenswaarden. Bij DIY-gebruik ontbreekt monitoring volledig — een onontdekte hematocriet boven 0,54 is direct trombose-risicofactor.

Kritiek op supranormale testosteron-dosering

Een veelvoorkomende fout in informed-consent-trajecten en DIY-gebruik is het instellen van testosteron op supra-fysiologische niveaus (boven 30 nmol/l) onder het argument "meer is meer mannelijk". Dit is medisch onverantwoord: hematocriet stijgt sterker, cardiovasculaire risico's vermenigvuldigen, leverwaarden stijgen, en het effect op secundaire kenmerken (baard, stem) wordt niet sneller maar wel risicovoller. Endocrine Society (2017) en Nederlandse Kwaliteitsstandaard schrijven streefwaarden in midden-mannelijk bereik (15–25 nmol/l) voor. Klinieken of behandelaars die supra-fysiologische niveaus aanvaardbaar vinden, lopen niet voorop maar tegen de bewijslast in (Cass 2024, Endocrine Society).

Veelgestelde vragen

Bij start, na 3 maanden, na 6 maanden, daarna jaarlijks. Bij waarde boven 0,52: extra frequent.

Ja, bij hematocriet boven 0,54 wordt fleboterapie ingezet als acute maatregel, plus dosisverlaging op langere termijn.

De Amsterdam-data (Wierckx 2014, Getahun 2018) tonen verhoogd risico ook bij jongvolwassenen. Roken vermenigvuldigt dat — sterk afgeraden.