XII. Vaginoplastiek
Vaginoplastiek bouwt een neo-vagina uit lichaamseigen weefsel. De ingreep is technisch zwaar, herstel duurt maanden tot een jaar, en dilatatie is levenslang.
Technieken
- Penisinversie: gouden standaard. Penishuid wordt omgekeerd voor de vaginale bekleding, scrotum voor labia.
- Peritoneale vaginoplastiek (PPV): laparoscopische techniek met buikvliesweefsel; recentere optie.
- Colon-vaginoplastiek: deel van dikke darm als bekleding; bij onvoldoende huid of revisie. Risico op chronische afscheiding.
- Zero-depth: alleen vulva zonder kanaal, voor wie penetratieve seks niet wenst.
Herstel
- Ziekenhuisopname 5-7 dagen.
- Bedrust en katheter eerste week.
- Dilatatie start 5-7 dagen na operatie, meerdere keren per dag, levenslang.
- Geen seksuele penetratie 3 maanden.
- Volledig herstel 12 maanden.
Aandachtspunten
- Volledige epileren van scrotum en penisbasis voor operatie verplicht — anders haargroei in vagina.
- Niet roken minstens drie maanden voor en na operatie (necrose-risico).
- Wachttijd in Nederland: lang.
Risico's
- Complicaties: rectovaginale fistel, prolaps, necrose, urethrastenose, granulatieweefsel, bloedingen.
- Dilatatie: bij stoppen sluit het kanaal binnen weken; chronische pijn mogelijk.
- Orgasme: een meerderheid behoudt het orgasme-vermogen; bij een deel is het verlies blijvend.
- Spijt en re-operatie — exacte cijfers omstreden.
Wat dilatatie inhoudt
Dilatatie is geen tussenfase; het is de prijs van de operatie. Eerste drie maanden: drie tot vier sessies per dag van ongeveer 20 minuten met opklimmende dilatatoren. Daarna geleidelijk afbouwen tot één tot drie keer per week — voor de rest van het leven. Stoppen leidt binnen weken tot stenose (vernauwing) en uiteindelijk volledige sluiting. Voor mensen met chronische pijn, beperkte motoriek, of geen mogelijkheid tot privacy is dit een serieuze hindernis die in voorlichting vaak wordt onderschat. De Cass Review wijst er bovendien op dat goede langetermijngegevens ontbreken. Wie deze ingreep overweegt vanuit de aanname "operatie en klaar", krijgt een verkeerd beeld.
Wat informed consent hier vereist
De Endocrine Society (2017), Cass (2024) en de Nederlandse Kwaliteitsstandaard schrijven voor dat de pre-operatieve consult expliciet behandelt: levenslange dilatatie, kans op rectovaginale fistel, urethra-stenose, verlies of behoud van orgasme, kans op heroperatie, kosten van follow-up. Levine (2022) wijst erop dat snelle informed-consent-trajecten deze gesprekken inkorten tot een handtekeningmoment. De Endocrine Society vraagt vóór genitale chirurgie onder meer minimaal één jaar hormoonbehandeling en een jaar leven in de gewenste rol. Klinieken die binnen één consult een operatieplan opstellen voldoen niet aan deze norm, ongeacht of dat in Bangkok, Belgrado of Boston gebeurt.
Veelgestelde vragen
Bij een meerderheid, afhankelijk van techniek en pre-operatieve seksuele functie. Verlies van orgasme is bij een deel blijvend en niet altijd te corrigeren.
Een fistel is zeldzaam maar ernstig, en vereist meestal een heroperatie.
Standaard in Amsterdam UMC. Buitenland (Thailand, Servië, Spanje) is optie maar wordt niet altijd vergoed en compliceert nazorg bij complicaties.
Externe bron
De afdeling genderchirurgie Amsterdam UMC publiceert techniekbeschrijving en patientinformatie.