XIII. Phalloplastiek

Phalloplastiek bouwt een penis uit lichaamseigen weefsel. Van alle gender-affirmatieve operaties heeft deze het hoogste complicatiepercentage en de meeste vervolgingrepen.

Technieken

  • RFFF (Radial Forearm Free Flap): huid en zenuwen van onderarm; beste sensatie, opvallend donorlitteken.
  • ALT (Anterolateral Thigh): dij als donor; minder zichtbaar litteken, minder sensatie.
  • MLD (Musculocutaneous Latissimus Dorsi): rug; gebruikt bij grotere afmeting.
  • Metoidioplastiek: alternatief — door testosteron vergrote clitoris wordt vrijgemaakt; kleinere maar gevoelige neopenis, kortere operatie, minder complicaties.

Optionele onderdelen

  • Urethra-verlenging — voor staand urineren; verhoogt complicatiekans aanzienlijk.
  • Glansvorming.
  • Scrotumconstructie met testes-protheses.
  • Erectieprothese (semi-rigide of opblaasbaar) — pas 12+ maanden na hoofdoperatie.

Herstel

  • Ziekenhuisopname 1-2 weken.
  • Suprapubische katheter 6-8 weken bij urethra-verlenging.
  • Donorgebied: huidtransplantaat, herstel zenuwfunctie maanden tot jaren.
  • Volledige tijdslijn 2-4 jaar over meerdere ingrepen.

Risico's

  • Complicaties: urethrale strictuur en fistel (zeer vaak bij urethra-verlenging), partiële of volledige flapnecrose, donorlitteken-problemen.
  • Verlies van sensatie in donorgebied; bij RFFF blijvende functiebeperking onderarm.
  • Re-operaties — vervolgingrepen zijn regel.
  • Erectieprothese: revisie of verwijdering komt vaak voor.

Beslissingen vooraf

Verwachtingen managen — een neo-penis is geen biologische penis. Veel patienten kiezen voor metoidioplastiek wegens minder complicaties en behoud erotische sensatie. Sommigen kiezen geen onderlichaam-chirurgie en blijven bij hormonen plus mastectomie — een geldige uitkomst. Zie spijt en detransitie.

Wat de complicatiecijfers betekenen voor de afweging

Phalloplastiek heeft het hoogste complicatieprofiel van alle gender-affirmatieve operaties. Overzichtsstudies (Morrison 2016, Heston 2019) rapporteren hoge percentages urethrale stricturen en fistels, naast flapnecrose en problemen in het donorgebied. Meerdere chirurgische correcties over een traject van jaren zijn gebruikelijk. De Cass Review (2024) en de Endocrine Society (2017) benadrukken dat dit volledige plaatje voor de operatie zorgvuldig moet worden besproken — niet pas wanneer het eerste complicatie optreedt. Een chirurg die alleen de eindfoto laat zien en niet de volledige complicatie-tijdslijn, voldoet niet aan informed consent.

Kritiek op snelle indicatie en realistische alternatieven

Ook bij jonge vrouwen met laat-ontstane dysforie, autisme of trauma wordt phalloplastiek aangeboden, terwijl alternatieven (metoidioplastiek, geen onder-chirurgie, eerst psychologisch traject) niet altijd serieus worden gewogen. Metoidioplastiek of "top surgery alleen" is een geldige uitkomst. Een MDO dat phalloplastiek presenteert als logisch eindpunt van transitie, in plaats van als één van meerdere opties, dwingt de patiënt in een richting waar de risico-baat-verhouding ongunstig kan uitpakken. Vraag bij de intake: welk percentage van uw patiënten kiest voor metoidioplastiek in plaats van phalloplastiek, en wat zijn hun rapportages over tevredenheid op 5 jaar?

Veelgestelde vragen

Met urethra-verlenging is dat het doel, maar strictuur of fistel die heroperatie vereist, komt vaak voor. Zonder urethra-verlenging blijft zittend urineren noodzakelijk.

Vanaf eerste operatie tot eindresultaat (inclusief erectieprothese en eventuele correcties) gemiddeld 2–4 jaar.

Metoidioplastiek heeft lagere complicatiecijfers, een kortere herstelperiode en behoud van erotische sensatie. De lengte is wel veel beperkter.

Externe bron

Een gedetailleerde technische review: Morrison et al., 2016.

Volgende hoofdstuk

XIV. FFS gezicht